SÖZLÜ ÇEVİRİ VE TÜRLERİ

SÖZLÜ ÇEVİRMENLİK

Sözlü çevirmenlik, toplumun ve kamunun her kesiminde yapılan kaynak dilden hedef dile, hedef dilden kaynak dile konuşarak çevrilen bir çevire türüdür. Bu çeviri türünde çok fazla çeşitlilik olup ortam ve diller değişse bile özünde kural olarak hepsi ardıl çeviri ana başlığı altına girmektedir. Bunların en önemlileri sırasıyla;

Sözlü çeviriler yöntemine ve ortamına göre çeşitlilik göstermesine rağmen özünde şekil ve uygulama açısından tektir.

Noterlerde Sözlü çevirmenlik uygulaması;

Türkiye’de noterlerde T.C. vatandaşlarının yaptığı noterlik işlemlerinin aynısını yabancı uyruklular da yapabilirler. Örneğin, aynı şekilde yabancı uyruklular Türkiye’de herhangi bir noterde vekaletname veya muvafakatname verebilir. İş sözleşmesi veya diğer sözleşme ve işlemleri yaptırabilirler. Bunun için nasıl Türk vatandaşları noterde işlem yaptırırken kimlik belgeleriyle notere gidiyorlar ise yabancı uyruklular da noterlerde işlem yaptırmaya giderken yanlarına Türkçeye çevrilmiş uluslararası pasaportları veya varsa Türkiye’den alınmış ikamet belgelerini götürüp noterliğe ibraz ederek işlem edebilirler. Bilindiği gibi dünyada her ülkenin kamu kurumları o ülkenin resmi dilinde resmi evrak hazırlamaktadırlar. Türkiye’de de aynı şekilde resmi dil Türkçe olduğundan noterlikler aynı T.C. vatandaşlarına hazırlanmış gibi yabancı vatandaşlara da aynı evrakları Türkçe olarak hazırlarlar. Noterlikler işleme başlamadan önce, yabancıdan kendi dilinde ve o noterlikte o dilde yemin ve imza zaptı olan tercümanla birlikte işleme gelip başlamasını talep eder. Böylece noterlikte herhangi bir işlem yaptırmak isteye bir yabancı önce uluslararası pasaportunu Türkçeye çevirtir sonra işlem yaptıracağı noterliğin tercümanı ile birlikte noterlik çalışanının huzuruna gider ve yabancı ne ve nasıl bir işlem talep ettiğini yanındaki çevirmene kendi anadilinde anlatır. Çevirmen de bunu noterlik çalışanına aktarır. Böylece, noterlik çalışanı yabancının Türkçeye çevrilmiş kimlik bilgilerini ve istediği evrakı, onun tercüman vasıtasıyla ilettiği istekleri Türkçe olarak noterlik resmi kağıdına yazar. Talep eden yabancının açık adını ve kimliğini yazdıktan sonra aynı resmi kağıdın altına kendi dairesine ait olan çevirmenin adını soyadını ve diğer bilgilerini yazar. Daha sonra noterlik çalışanı resmi yazıyı çıkartır ve tercümana verir. Tercüman da yazılı metinden okuduğu Türkçeyi genel anlamı ve içeriğe bağlı olarak noter çalışanı huzurunda yabancıya fısıltı şeklinde çevirir. Yabancı, içeriğin tamam olduğunu onaylayıp çevirmenle mutabık kaldığında çevirmen kendisine imzalayacağı yeri kendilerine parmakla işaret eder ve imzalatır. Daha sonra da yabancının imzası altında çevirmen olarak kendi adına açılmış olan ve çeviriyi yabancıya sözlü olarak aktardığını belirten yazının altına kendi imzasını atar. Bu şekilde Türkçe bir evrak üzerinde yabancının imzası ve talebi geçerli kılınır. Yasalara göre, herhangi bir yabancı tercüman imzası olmadan herhangi bir kendi dili dışındaki bir belgeyi imzaladığında o belge geçersiz işlem görür.

 

ARDIL/KONSEKÜTİF ÇEVİRMENLİK

Ardıl ve diğer adıyla konsekütif Çevirmenlik, bir konuşmanın ya da metnin söylenmesini ya da yazılmasını ardından bir es verilmesi ile gerçekleşen çevirmenliktir.Çevirmenin, konuşmacının söylediklerini konuşması esnasında not alarak cümle sonunda durup beklemesi ile verilen arada konuşmacıdan sonra hedef dile sözlü olarak aktarmasıdır. Çevirmen konuşmacının cümlesini ya da paragrafını bitirmesini bekleyerek, konuşma sırasında aldığı notların da yardımıyla söylenenleri çevirmesi ile gerçekleşen çeviri türüdür.Ardıl çevirmenlik hem doğal olarak hem de teknik olarak mikrofon ile yapılabilmektedir. Çeviri ortamı daha resmidir.Konuşmacılar genelde 5-6 dakikayı bulan konuşmalarının ardından çeviri için beklerler.Çevirmenler not alarak konuşmayı daha sonra erek dile aktarırlar.Çevirmenlerin hafıza ve not alma becerileri önemlidir.Bu çeviri türü genelde konferanslar ve resmi ortamlarda daha çok tercih edilir.

 

Burada tercüman bir nevi konuşmacı adına konuştuğu için, konuşan kişinin konuşma üslubuna uygun olarak çevirmenliği gerçekleştirmesi gerekir.Ardıl tercüme, simültane tercümeye gerek duyulmayan az sayıdaki katılımcılı kongre, seminer, fuar ve şirket toplantılarının yanı sıra yabancı konukların karşılanması ve eşlik edilmesi gibi çeşitli organizasyonlarda kullanılan etkili bir tercüme hizmetidir.

Ardıl-Konsekütif Çevirmenlik uygulaması;

Ardıl çevirmenliğe konsekütif çevirmenlik de denilmektedir. Bazı ortamlarda ardışık olarak yapılan bu sözlü çevirmenlik; doğal ortamda doğal sesle yapılırsa ardıl, mikrofon gibi cihazlarla yapılırsa konsekütif olarak adlandırılır. En çok yapılan sözlü türüdür. Aslında simultane hariç tüm sözlü çeviri türlerinin ana başlığı ardıl çeviridir. Ardıl çeviride çevirmen kaynak ve hedef dilden karşılıklı çeviri yapar. Burada çevirmenin en çok dikkat etmesi gereken konu, konuşacak kişilerin çok fazla uzun olmayan cümlelerle konuşmalarını önceden konuşmacılara hatırlatması ve nefes aldıkları esnada da durup çevirmenin diğer tarafa çeviriyi yapmasına imkan vermeleridir. Çevirmen konuşmayı yapacak olan kişinin özel isim, tarih, sayı ve spesifik kelimelerini önündeki not defterine çok iyi ve hızlı bir şekilde not almalıdır. İçerikteki anlamın doğru ve eksiksiz aktarımı ardıl çeviri için çok önemlidir. Burada çevirmen, uzun süren konuşmaları ve anlaşılamayan ifadeleri ister konuşmada ister soru cevap şeklinde yapılan bir ardıl çeviride kesme ve yeniden ifade ettirebilme yeteneğine sahip olmalıdır.

 

ADLİ ÇEVİRMENLİK

Adliyeler, mahkemeler, savcılıklarda yapılan sözlü çevirmenlik uygulaması;

Adliyelerde, mahkemelerde ve savcılıklarda yapılan ve dünyadaki en önemli çevirmenlik türlerinden bir tanesidir. Bu tür çevirmenliği yapan kişinin adli çevirmenlik genel eğitimini almış olması ve hukuk temel bilgisinin bulunması gerekir. Avrupa kriterlerine göre adli tercümanlık yapacak olan çevirmen çevirmenliğini yapacak olduğu kişilerle yani taraflarla herhangi bir akrabalık ve aile bağı olmadığı ifade etmelidir. Eğer böyle bir durum varsa, Avrupa ülkeleri bu tür çevirmeni yakınlığı nedeniyle mahkeme salonuna kabul etmemektedir. Ayrıca, çevirmen eğer hakimin veya savcının konuştuğu hukuk dilini anlamadığında yine o ülkelerde hakimden müsaade isteyip, çeviremeyeceğini ifade edip salondan çıkabilmektedir. Türkiye’de mahkemede görülecek davaya davet edilen çevirmen öncelikle o davanın görüleceği mahkemenin hemen bitişiğindeki kalem/yazı işleri odasına başvurup, çevirmen olarak hazır olduğunu bildirmelidir. Daha sonra, kendisine verilen dava dosya numarası anons edildiğinde mahkeme salonunda ilgilinin gösterdiği tarafsız yerde durmalıdır. Hakimin kendinden istediği kişisel bilgilerini verdikten sonra hakimin takdiri ile tarafsızlığı üzerine tekrar yemin ettiğini ifade etmelidir. Daha sonra, hakimin sorularını çok iyi dinleyip doğru ve eksiksiz olarak taraflara hedef dilde aktarım yapmalıdır. Aynı şekilde tarafların verdiği cevapların ise hakime doğru ve eksiksiz iletmelidir. Hukuki olarak terminolojisini bilmediği kavramlarda gerekirse hakime tekrar soru sormalıdır. Anlamadığını ifade edip tekrarlamasını rica etmelidir. Mahkeme tercümanlığında tercüman çok dikkatli olup hiçbir cevabı veya soruyu içerik olarak kaçırmamalıdır. Tarafların mahkeme dışı konuşmalarına ve sorularına kesinlikle cevap vermemeli, tam tarafsızlığını koruyarak özel hiçbir konuşmaya girmemelidir. Aynı sözlü işlem, farklı savcılıklarda ve polis merkezlerinde ifade almak şeklinde gelişmekte olup oralardaki kamu görevlilerinin sorularını doğru ve eksiksiz ifadesi alınana iletmelidir. Bu çeviriyi yaparken ne mahkemede, ne savcılıklarda ne de polis merkezlerine çevirmen yakınına üçüncü bir kişi yaklaşmamalı ve üçüncü kişilerin hiçbir konuşma, baskı ve taleplerine cevap verilmemelidir.

TELEKONFERANS ÇEVİRMENLİĞİ

Telekonferans çevirmenliği uygulaması;

Telekonferans çevirmenliği, görüntülü ve anında yapılan bir çevirmenliktir. Çeviri türü açısından, ardıl çevirmenliğe girer. Dünyada en çok göçmen kaçakçılığı ve insan ticaretinin bulunduğu Amerika, Kanada ve Avusturalya’da uygulanır ve ülkemizde de Adalet Bakanlığında kısmen uygulanmaktadır. Bu çevirmenlikte, tutuklu veya hükümlü veya şahit, görüntü sistemi ile hakim veya savcı karşısında internet üzerinden bağlantı ile görüntülü konuşarak üçüncü kişi olarak da bilateral olarak yapılan konuşmayı çevirmen, görüntülü olarak taraflara aktarır. Bu sistemde örneğin bir tutuklunun cezaevinden mahkeme salonuna gelmesi gerekmeksizin bulunduğu yerdeki bir odada görüntülü görüşme ile dava hakimine veya savcısına bağlanır, aynı zamanda üçüncü şahıs olarak çevirmen de karşılıklı konuşmaları ardıl olarak taraflara çevirir. En yaygın şeklinde, görüntü ekranının soru soran, soru sorulan ve çevirmen olarak üçe bölünmüş şekilde kullanılmasıyla olur. Daha sonra kaydedilen bu ardıl çeviri işlemi, mahkemenin talebi üzerine çevirmen tarafından yazıya dökülür ve yazılı dosya olarak ilgili mahkeme ya da savcılığa teslim edilir.

 

SİMULTANE(EŞZAMANLI/ANINDA) ÇEVİRMENLİK

Simultane Çevirmenlik, yapılan konuşmaların anında çevrilmesidir. Genel olarak toplantı, konferans, kongre, canlı yayınlarda ve basın toplantılarında sıklıkla başvurulan bir tercüme yöntemidir. Çevirmen kaynak dilden kulaklığına gelen anlatıları iyi bir konsantrasyon ile dinleyerek bellemeli ve ondan sonra hedef dile eş zamanda aktarmalıdır.Simultane çevirmenin başarısı hedef dile çeviri yaparken konuşulan kaynak dilin üslup ve ses tonu ile önemle vurgulanan sentakslarını yeterince verebilmesine bağlıdır.Çevirmenler, ses yalıtımlı ve en az iki kişinin rahat çalışabileceği, aydınlatma ve havalandırma sistemi olan kabinlerde çevirmenlik yapmaktadır.Çevirmenlikte bu şeklinde, çevirmen konuşmacının 1-2 saniye ardından gelir. Simültane tercüme yoğun konsantrasyon ghedeftiren zorlu ve yorucu bir işlemdir. Bu nedenle konferanslarda bir kabinde en az iki çevirmen çalışır. Her 20 dakikada bir konuşmaların seyrine göre dönüşümlü olarak çevirmenlikle devam edilir. Bu alanda hizmet veren tercümanların simültane çevirmenlik eğitimine, deneyime ve yüksek bir çalışma disiplinine ihtiyacı vardır. Simultane Çevirmenin kalite ve yetkinliği kendisinin  anadilinde tam yetişmiş ve donanımlı olyması ile doğru orantılıdır.Simultane çevirmen tüm ülke ve dünya aktüalitesini anadilinde her an tam ve eksiksiz olarak takip edip bilmelidir.

 

Simultane Tercümanlık Süreci

Simultane çevirmenlik veya diğer adıyla konferans tercümanlığı, yapılan konuşmaların anında çevrilmesidir. Simultane çeviri, kongre, konferans ve seminerlerde yapılan geniş teknik donanımlı ve simultane sistem ile enfraruj ses düzenleri kullanılarak yapılan eş zamanlı bir çeviridir. Simultane çeviride çevirmen, kongre salonunu duymayacak şekilde ya önceden var olan ses geçirmeyen odalar ya da daha sonra uygun yere kurulan simultane kabinleri içerisinde yapılır. Avrupa Komisyonu normuna göre bu simultane kabinleri ve teknik sistemler TS ISO 4043 standardında kabinler olmalıdır. Taşınabilir ve demonte şeklindeki bu kabinler gerektiğinde yan yana kurulmakta ve bunlar içinde değişik dillerde anında çeviriler yapılabilmektedir. Kabin içerisinde çevirmenin sahneyi ve konuşmayı iyi bir şekilde görebilmesi en önemli koşullardan bir tanesidir. Aynı normlara göre simultane kabinlerinde ses yalıtımı iyi olmalı, kokusuz, antistatik ve solunum yollarına zarar vermeyecek materyallerden oluşmalıdır. Simultane kabininin içerisindeki renk gözü yormayan mat bir renk olmalı ve kabin içerisinde toz çekecek cihazlar bulunmamalıdır. Ayrıca, kabine gelecek elektrik sisteminin güvenliği sağlanmalıdır. Kabin içerisinde iki tercüman oturma yeri, gerekirse loş bir aydınlatma konulmalı ve kesinlikle içecek su bulunmalıdır. Çevirmenler, dönüşümlü olarak en fazla 45dk çeviri yapabildiklerinden birbirleriyle koordine şekilde çalışmalı, konuşmaları ortak olarak dinlemeli ve dinlemede olan çevirmen elindeki not defteriyle tarih, sayı, rakam ve özel isimleri büyük olarak yazarak çeviri yapan arkadaşına göstermelidir. Simultane tercümanlık yapabilmenin en önemli niteliği her iki dilde de çok geniş bir dağarcığa sahip olmak, genel kültürün ve aktüel bilgilere yeterince hakim olmak, özenle ve hızlı konuşabilmenin yanı sıra algı ve hızlı kavrayabilme ve iyi anlatım yeteneğine sahip olmak önemlidir. Tercümanların bir tanesi çeviri yaparken, kabinde bulunan diğer tercümanın oldukça sessiz olması gerekmektedir, tıkırtı veya hışırtı yapmamalı, öksürecek olsa bile sadece bir an için cihazın üzerindeki düğmeden ses kapatıp hemen ardından geri açmalıdır. Çeviriye başlamadan önce, kulaklığın ve cihazın çalışıp çalışmadığı denenmelidir. Büyük salonlarda sahnenin iyi görülemediği durumlarda kesinlikle teknik ekipten sahne görüntüsü ve sunum görüntüsünün sunulduğu bir monitörün yerleştirilmesi veya bilgisayara bağlanmasını istemek gerekir. Tercümanların her birinin bilgisayarı yanında olmalıdır. İnternet için wi-fi kodu yetkililerden alınmalıdır. Referans olarak kullanılacak çevrimiçi sözlük veya ilgili siteler açık bulunmalıdır. Toplantı öncesinde müşteriden konuyla veya sunumla ilgili terminoloji veya dokümantasyon alınmaya çalışılmalıdır. Eğer önceden alınamamışsa, toplantı günü toplantıdan önce konuşmacıların yanına giderek sunumlarını istenmelidir. Simultane tercüman aynı zamanda öğle yemeğinde yiyip içtiğine dikkat etmeli, rahatsız edici gıdalardan kaçınmalıdır. Kabinin içerisine su dışında yiyecek veya içecek sokulmamalıdır. Sunumlar başladıktan sonra hiçbir şekilde görüşü engelleyecek şekilde kabinin önünde kimse durmamalı, kapı sürekli kapalı kalmalıdır ve tercümana kimse müdahale etmemelidir. Acil bir durum söz konusu ise not yazılıp camdan gösterilebilir. Çeviri esnasında herhangi bir teknik olması halinde veya konuşmacının çeviriyi mümkün olmayacak hale getirmesi halinde tercüman sorumlu olduğu ofis yetkilisini uyarır ve böylece sunum yapan da onun tarafından uyarılır.

 

BILATERAL (KARŞILIKLI) ÇEVİRMENLİK

Daha küçük topluluklar için yapılan bir tür ardıl diyalog çevirmenliği de denir.Burada her iki tarafın karşılıklı konuşmalarının anında ardı ardına diyalog şeklinde birbirlerine çevrilmesidir.Yabancı ziyaretçilere refakat ederek toplantı dışındaki iletişimi sağlamak da bu tanıma girer. Çok farklı ortamlarda gerçekleşebilir.Genellikle karşılıklı konuşma şeklindedir. Konuşmalar kısa ve karşılıklı olduğundan konuşma akışı bozulmadan her iki tarafa da çeviri yapılması gerekir.Çevirmenler not almadan çeviri yapar.Çevirmenler çevrinin gerçekleştiği ortamdadırlar.Bu çeviri türü genelde iş görüşmelerinde, turizm merkezlerinde, mahkeme ve devlet dairelerinde gerçekleşir.

 

Bilateral (Karşılıklı) Çevirmenlik

Bu çevirmenliğin diğer bir adı da ardıl karşılıklı diyalog çevirmenliğidir. Bu çeviri daha küçük gruplar için yapılır ve her iki tarafın da karşılıklı konuşmalarını anında ardı ardına birbirine cevap vererek diyalog şeklinde çevirir. Burada dikkat edilmesi gereken, karşılıklı konuşmanın akışı bozulmadan çeviri yapılmasıdır. Çevirmen burada not almadan çeviri yapar. Bu çeviri türünün en çok kullanıldığı yer iş görüşmeleri, turizm şirketleri ve ortaklıkları, mahkemeler ve devlet daireleridir. Ardıl çeviri gibi, konuşmacılar uzun konuşmamalıdır.

 

Spor Tercümanlığı

Spor tercümanlığında sözlü işlemler yabancı sporcu ve teknik direktörler ile kulüp yöneticileri arasında her ortamda, basın toplantılarında ise yabancı sporcu ve teknik direktörlerin basın odalarındaki beyan ve soru cevaplarında ardıl çeviri şeklinde yürütülmektedir.

Sağlık çevirmenliği

Sağlık çevirmenliğinde, hastanelerde gerekli işlemler yapılırken yabancı hastalar ve doktorlar arasında doktorların tahlil ve ameliyat öncesi hastalarla görüşmelerinde, daha sonra ameliyat sonrası ve hasta odalarındaki yatış süreçlerinde hem özel gem de tıbbı konuların doktor ve hastane yetkilileri ile yabancı hastalar arasındaki sözlü şeklinde ardık çeviri

Fısıltı çevirmenliği

Bu çevirmenliğe eşlik çevirmenlik de denilmektedir.Tercümesi yapılacak belirli bir toplantı veya konferans anında konuşmacının konuştuklarının fısıltı şeklinde tercüman tarafından bir kişiye veya küçük bir gruba tercüme edilmesi işlemidir.Fısıltı çevirmenliği yapan konferanslarda tek kişi olarak katılan yabancı konuklara,diplomatik görüşmelerde, turizm,fuar ve iş toplantıları, müze ziyaretleri ya da fabrika ziyaretleri gibi pek çok ortamda az sayıda hatta bir veya birkaç katılımcı için yapılmaktadır. Konuşmaları fısıldayarak hem simultane hem de ardıl biçimde aktarılması ile gerçekleşmektedir.Fısıltı çevirisi, büyük katılımlı ve geniş alana yayılmış toplantılar için değil küçük katılımlı çeviri iş idealdir.
Fısıltı çevirisi toplantı ya da konferanslarda konuşmacının dilini anlamayan kişilere kulağa eğilerek yapılan çeviridir.

FISILTI ÇEVİRMENLİĞİ

Bu çevirmenlik yine anında teknik sistem olmadan bir veya birkaç kişiye yapılabilen bir çeviri şeklidir, eş zamanlıdır. Kongrelerde yabancı tek bir kişi katılmış olabilir, bu durumda yanına oturulup fısıltı şeklinde çeviri yapılır. Bunun dışında küçük gruplara müze ziyareti, fabrika ziyareti gibi yerlerde yapılabilir.

 

LİASON (BAĞLANTI) ÇEVİRMENLİK

Uluslararası iletişim ağının kurulması, karşılıklı gelen sözlerin, her iki dile de uyumlu ve anlam kaybı yaşanmadan aktarılarak sağlıklı iletişimin oluşturulmasıdır. Diplomatik ve acil toplantılar, ani alınması gereken kararlar, devletler arasındaki acil ilişkiler,çok uluslu şirketlerden gelen talimatlar ve şirketin mevcut durumunun karşı tarafa aktarılması bakımından ülkeler arası ticari, sanayi, hizmet vb. sektörlerde yer alan işletmeler için önemlidir.

REFAKAT –REHBER ÇEVİRMENLİK HİZMETLERİ

Çevirmen, bir kişi veya gruba, tur, ziyaret, toplantı veya görüşme esnasında eşlik eder. Bu roldeki tercümana refakatçi rehber-tercüman adı verilmektedir. Bu hizmet kapsamında;

-Yurtdışından gelen konuklara refakat hizmeti ya da yurtdışına yapılan seyahatlerde yerel tanıtım ve

gezilerde refakat hizmeti,

-Yurtdışından gelen konuklar için karşılama hizmeti,

-Yurtdışından gelen konuklar için ören yerleri ve müzelerde rehberlik hizmeti.(Bu hizmet turist rehberi

kokartı olanlarca verilir)

-İş yemeklerinde refakat ve tercümanlık hizmeti,

-Yurtiçi ya da yurt dışı iş görüşmelerinde tercümanlık ve refakat hizmeti,

-Yurtiçi ya da yurt dışı fuar organizasyonlarında temsil ve refakat hizmeti yer almaktadır.

 

Refakat- Rehber Çevirmenlik Hizmeti

Bu çevirmenlik hizmeti yurtdışından gelen bir birkaç kişiye ve çok küçük gruplara eşlik edilerek yapılan bir çeviri şeklidir. Örenyerleri ve müzelerde veya fabrikalarda infoport adı verilen seyyar kulaklık sistemiyle çevirmen çeviri yapar, bu küçük gruptakiler hem dolaşırlar hem de aynı anda çevirmeni duyarlar. Bu tip çeviri hizmeti karşılama ve konuk yemeklerinde de yapılabilmektedir.

 

Yerelleştirme (Lokalizasyon)

Bir metni başka bir dile çevirmenlikrken tercümenin yanında dilin, deyim gibi kendine has özelliklerine ve dilin kullanıldığı ülkenin / ülkelerin kültürel özelliklerine göre uyarlanmasıdır. Bundan dolayı Yerelleştirme çevirmenden çok hedef ülkelerde yaşayan ve kelimelerin etimolojik ve morfolojik anlamları iyi bilen uzman Filologlar ,dil uzmanları, dil bilimcilerinin entegre bir şekilde, hedef kitlenin özellikleri de dikkate alınarak yapması daha uygun olacaktır. Aksi halde dilde bir yabancılaştırma söz konusu olabilir.